Łyżki indywidualne

Stomatalog » Łyżki indywidualne

Wycisk czynnościowy pobiera się na łyżce, która jest wykonana indywidualnie dla danego pacjenta i dokładnie dostosowana do warunków jego jamy ustnej. W niektórych, wybiórczych przypadkach, łyżkę indywidualną może stanowić wycisk wstępny lub proteza dotychczas użytkowana przez pacjenta, a wymagająca wymiany na nową. Łyżki indywidualne wykonuje się przeważnie na modelu wstępnym uzyskanym z wycisku anatomicznego. Lekarz na wycisku lub modelu zakreśla granice ułatwiające technikowi wykonanie łyżki indywidualnej o właściwym zasięgu. Ułatwia to i przyspiesza późniejsze dostosowanie w jamie ustnej. Określanie granic łyżki przez technika rzadko jest dokładne, co powoduje przedłużenie czasu zabiegu klinicznego.

Łyżka indywidualna składa się z płyty podstawowej i uchwytu. Uchwyt łyżki powinien mieć taki kształt i wielkość, aby umożliwiał łatwe wyjmowanie łyżki z jamy ustnej, a równocześnie nie utrudniał wykonywania ruchów czynnościowych przez wargi i język. Zwykle znajduje się on w linii pośrodkowej na grzbiecie wyrostka zębodołowego. W szczęce może być nawet przesunięty bardziej podniebiennie. Dla wycisków przy ustach zamkniętych łyżkę wyciskową dodatkowo zaopatruje się w wały zgryzowe. Łyżka indywidualna powinna w zasadzie obejmować swoim zasięgiem obrzeża nieruchomej błony śluzowej, zarówno w szczęce, jak i w żuchwie, nawet w przypadkach planowania wycisków mukodynamicznych. Wyjątkowo, przy znacznym zaniku wyrostka zębodołowego żuchwy, dopuszczalne jest przekroczenie obszaru nieruchomej błony śluzowej, praktycznie niekiedy nieistniejącego.

Gdy materiałem wyciskowym będzie gips, niezbędne jest stworzenie odpowiedniej przestrzeni wewnątrz łyżki w celu uzyskania równomiernej grubości warstwy wyciskowej (cienka warstwa gipsu może się łamać i kruszyć). Autorzy amerykańscy, np. Boucher i współprac, zalecają wstępne pokrywanie modelu orientacyjnego (z wyjątkiem tylnej granicy podniebienia) warstwą wosku o grubości 1 mm dla stworzenia przestrzeni również dla innego rodzaju mas wyciskowych. Dostosowywanie łyżki odbywa się wówczas razem z wkładką woskową, którą wyjmuje się dopiero przed nakładaniem masy wyciskowej. Jak jednak wynika z praktyki klinicznej w przypadkach stosowania past wyciskowych i mas elastycznych warstwa wosku nie jest niezbędna.

Materiałem, z którego wykonuje się łyżkę indywidualną, jest najczęściej szelak naturalny lub syntetyczny oraz akryl polimeryzowany chemicznie lub termicznie. Dobór materiału łyżki zależy od planowanej metody i materiału wyciskowego. Przy używaniu mas termoplastycznych wskazane jest stosowanie łyżek akrylowych jako bardziej odpornych na działanie podwyższonej temperatury.

Dostosowanie łyżki indywidualnej dla wycisków mukostatycznych. Pobrzeża dostosowanej łyżki indywidualnej powinny nie dochodzić na odległość około 1 mm do granicy ruchomej błony śluzowej, aby nie utrudniały swobody jej ruchów czynnościowych. Pomimo starannego wykonania laboratoryjnego, w większości przypadków łyżka indywidualna wymaga dostosowania w jamie ustnej pacjenta. Niekiedy jest to zabieg trudny i czasochłonny. W czasie ruchów warg, języka i policzków uaktywniają się pewne odcinki pobrzeża, spowodowane napinaniem się przy-czepów mięśni, wędzidełek i więzadełek. Jeżeli pobrzeże łyżki indywidualnej przeszkadza ich czynnościom, łyżka zostaje przemieszczana (zrzucana) na podłożu. Dostosowanie łyżki indywidualnej w znacznym stopniu ułatwia stosowanie testów Herbsta, które pozwalają określić, jakie odcinki pobrzeża należy korygować przy określonych ruchach czynnościowych. Należy jednak podkreślić, że schemat ruchów podany przez Herbsta daje tylko ogólne wskazówki, które muszą być korygowane indywidualnie u poszczególnych pacjentów.